Crackli Lisanssız Yazılım Kullanmak Suç mu? - Korsan Yazılım

Crackli Yazılım Kullanmak Suç mu? Korsan Yazılım Kullanımı Tespit Edilirse Ne Olur?

Son dönemde yazılım üreticilerinin, ürünlerinin lisanssız kullanıldığını tespit ettikleri kullanıcılara doğrudan elektronik posta göndermesi giderek yaygınlaşmıştır. Bu iletiler çoğunlukla “uyum bildirimi”, “lisans durumunuzun düzeltilmesi” ya da “af programı” gibi ılımlı bir dille kaleme alınmakta, belirli bir tarihe kadar lisans satın alınması halinde geçmiş kullanıma ilişkin taleplerden vazgeçileceği belirtilmektedir. Bildirimi alan kullanıcılar bakımından ise tablo çoğu zaman aynıdır: karşılaşılabilecek yaptırımın ne olduğu, teklifin kabul edilip edilmemesi gerektiği ve verilecek her cevabın ileride aleyhe kullanılıp kullanılamayacağı belirsizdir. Bu yazıda, lisanssız (crackli) yazılım kullanımının Türk hukukundaki cezai ve hukuki sonuçları, "kişisel kullanım" savunmasının sınırları, tazminat riskinin hesaplanma yöntemi ve böyle bir bildirim alındığında izlenmesi gereken adımlar ele alınmaktadır.

Bilgisayar Programları Hangi Hukuki Rejime Tabidir?

Bilgisayar programları, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun (FSEK) 2. maddesi uyarınca "ilim ve edebiyat eserleri" arasında sayılmakta ve eser olarak korunmaktadır. Bu koruma, programın kaynak kodunu olduğu kadar hazırlık tasarımlarını da kapsar. Eser sahibinin mali hakları arasında yer alan çoğaltma hakkı, yazılımlar bakımından belirleyici öneme sahiptir. Bir yazılımın bilgisayara kurulması, hukuken bir çoğaltma fiilidir. Dolayısıyla lisanssız bir nüshanın kurulması, programın hiç çalıştırılmamış olması halinde dahi başlı başına bir mali hak ihlali oluşturur. Uygulamada sıkça dile getirilen "kurdum ama kullanmadım" açıklamasının ihlalin varlığını ortadan kaldırmamasının sebebi budur.

Crackli Yazılım Kurmak Suç mudur?

Kısa cevap: evet. FSEK’in 71. maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendi uyarınca, bir eseri hak sahibinin yazılı izni olmaksızın çoğaltan kişi hakkında bir yıldan beş yıla kadar hapis veya adli para cezasına hükmolunur. Lisans korumasını devre dışı bırakan bir yama (crack) yardımıyla yapılan kurulum bu bent kapsamındaki izinsiz çoğaltma fiilini oluşturur.

Ticari Kullanım Bir Suç Unsuru Değildir

Kanun metninde izinsiz çoğaltma bakımından ticari amaç aranmamaktadır. Bu nedenle yazılımın yalnızca öğrenme, deneme veya kişisel proje amacıyla kurulmuş olması fiili suç olmaktan çıkarmaz. Ticari kullanımın bulunmaması, suçun oluşumu bakımından değil, verilecek cezanın belirlenmesi, hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve özellikle tazminat miktarının tespiti bakımından önem taşır. Bu ayrımın doğru kurulması, savunmanın yönünü tümüyle değiştirir.

"Sadece Kişisel Kullanım İçindi" Savunması Ne Ölçüde Geçerlidir?

FSEK’in 38. maddesi, kar amacı güdülmeksizin şahsen kullanmaya mahsus çoğaltmaya belirli sınırlar içinde izin vermektedir. Ancak aynı maddede bilgisayar programları için özel bir düzenleme yer almakta ve programın çoğaltılması ile işlenmesi serbestisi, programı "hukuki yollardan edinen kişi" bakımından tanınmaktadır. Crack yoluyla temin edilen bir nüsha hukuki yollardan edinilmiş sayılamayacağından, bu serbestiden yararlanma imkanı kural olarak bulunmamaktadır. Buna karşılık, 71. maddenin ilgili bendinde "kişisel kullanım amacı dışında elinde bulunduran ya da depolayan" ifadesine yer verilmiştir. Yani hukuka aykırı nüshayı kişisel kullanım amacıyla bulundurmak, bulundurma fiili yönünden ayrıca cezalandırılmamaktadır. Cezai sorumluluk, kurulum anında gerçekleşen çoğaltma fiiline bağlanır. Bu tespit, aşağıda ele alınacak şikayet süresi bakımından belirleyicidir.

Crack Programı Bulundurmak Ayrı Bir Suç Oluşturur mu?

FSEK’in teknolojik önlemleri etkisiz kılmayı düzenleyen 72. maddesi, 21.12.2021 tarihli ve 7346 sayılı Kanun ile başlığıyla birlikte değiştirilmiştir. Yürürlükteki haliyle madde etkili teknolojik önlemleri etkisiz kılmaya yönelik ürün ve araçları imal veya ithal eden, dağıtan, satan, kiraya veren ya da ticari amaçla elinde bulunduranlar ile bu ürünlerin reklam, pazarlama, tasarım veya uygulama hizmetlerini sunanları cezalandırmaktadır. Dolayısıyla bir crack aracını yalnızca kendi cihazına indirip çalıştırmak, 72. madde kapsamında ayrı bir suç oluşturmaz. Bu araçların üretilmesi, dağıtılması veya ticari amaçla bulundurulması ise altı aydan iki yıla kadar hapis cezasını gerektirir. Uygulamada bu iki durumun birbirine karıştırıldığı görülmekte olup, ayrımın açıkça ortaya konması gerekir.

Soruşturma Nasıl Başlar? Şikayet ve Süre Şartı

FSEK’in 75. maddesi uyarınca 71 ve 72. maddelerde sayılan suçlarda soruşturma ve kovuşturma yapılması şikayete bağlıdır. Şikayetin geçerli sayılabilmesi için hak sahiplerinin veya üyesi oldukları meslek birliklerinin, haklarını kanıtlayan belge ve sair delilleri Cumhuriyet başsavcılığına sunmaları zorunludur. Bu belgelerin şikayet süresi içinde sunulmaması halinde kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Buna 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 73. maddesindeki altı aylık şikayet süresi eklenir. Süre, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren işlemeye başlar. Yazılım üreticisinin ihlali telemetri kayıtları üzerinden hangi tarihte tespit ettiği, bu nedenle savunma bakımından üzerinde durulması gereken bir husustur. Şikayet üzerine Cumhuriyet savcısı, suç konusu eşya bakımından Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre elkoyma tedbirine ilişkin işlemleri yürütür. Uygulamada bu durum cihaza el konularak adli bilişim incelemesi yapılması anlamına gelir.

Tazminat Riski: Rayiç Bedelin Üç Katına Kadar Talep

Cezai sorumluluktan bağımsız olarak, hak sahibinin hukuk yolundan ileri sürebileceği talepler çoğu zaman daha yüksek bir maddi risk oluşturur. FSEK’in 68. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, eseri yazılı izin almadan çoğaltanlardan, hak sahibi; sözleşme yapılmış olması halinde isteyebileceği bedelin veya Kanun hükümlerine göre tespit edilecek rayiç bedelin en çok üç kat fazlasını talep edebilir.

Bu talep bakımından kusur aranmaz; sorumluluk objektif niteliktedir. Ancak riskin gerçek boyutu iki değişkene bağlıdır:

•      Üç kat, bir tavandır; otomatik uygulanan bir çarpan değildir. Mahkeme; ihlalin süresi ve kapsamı, ticari nitelik taşıyıp taşımadığı ve ihlal edenin kusur derecesi gibi ölçütleri gözeterek takdirde bulunur.

•      Çarpanın uygulanacağı esas bedelin hangi lisans tipine göre belirleneceği kritik önemdedir. Ticari kullanımın bulunmadığı hallerde, kurumsal veya çok kullanıcılı lisans bedeli değil, bireysel ya da eğitim lisansı bedeli esas alınmalıdır. Aradaki fark, hükmedilecek tutarı katlarca değiştirebilir.

Ayrı sürümlerin ayrı ayrı kurulmuş olması, talep sayısını artırabilecek bir unsurdur. Zamanaşımı yönünden ise fiilin aynı zamanda suç oluşturması nedeniyle uzamış (ceza) zamanaşımı süresi gündeme geleceğinden, birkaç yıl öncesine ait kurulumlar bakımından da talep hakkının düşmüş sayılması çoğu hâlde mümkün olmaz.

"Lisanssız Kullanımınız Tespit Edildi" Bildirimi Alındığında Ne Yapılmalıdır?

Bu tür bildirimlerin bir kısmı gerçekten hak sahibi şirketlerin uyum birimlerinden gönderilmekte; bir kısmı ise aynı kalıbı taklit eden oltalama (phishing) girişimlerinden oluşmaktadır. İlk yapılması gereken, iletinin gerçekliğinin gönderen alan adı ve e-posta başlıkları üzerinden doğrulanmasıdır.

Yapılmaması Gerekenler

1.     Bildirime kendi başınıza cevap yazmayınız. Bu iletiler çoğunlukla “lisans bilgilerinizle birlikte yanıtlayın” davetini içerir; verilen her cevap, kurulumun, sürümün ve kullanım süresinin ikrarı niteliğinde delil oluşturabilir.

2.     İletide yer alan bağlantılar üzerinden ödeme yapmayınız. Ödeme yapılacaksa üreticinin resmî internet sitesi üzerinden ve fatura karşılığında yapılmalıdır.

3.     Cihaz üzerinde kayıtları geçmişe yönelik değiştirmeye veya silmeye yönelik işlemler yapmayınız. Bu tür girişimler, delil karartma tartışması doğurarak konumu ağırlaştırır.

Yapılması Gerekenler

4.     Lisanssız yazılım hala kuruluysa kaldırılmalıdır. Bu, devam eden bir hukuka aykırılığın sonlandırılması olup hukuken doğru olan davranıştır.

5.     Ticari kullanım bulunmadığını destekleyecek deliller derlenmelidir: eğitim kayıtları, ilgili dönemde ticari proje üretilmediğini gösteren veriler, öğrenci veya kursiyer statüsüne ilişkin belgeler.

6.     Vekil aracılığıyla, ikrar içermeyen bir yanıt hazırlanmalıdır. Bu yanıtta; iddiaların dayanağı deliller, hak sahipliğini gösteren belgeler, temsil yetkisine ilişkin belgeler, tespitin yapıldığı tarih ve kişisel verilerin işlenmesine ilişkin aydınlatma metni talep edilir. Kurulum, sürüm veya kullanım süresine dair hiçbir bilgi paylaşılmaz.

Tekliflerinin Değerlendirilmesi

Bir yıllık lisans bedeli ödenerek geçmiş kullanıma ilişkin taleplerden vazgeçilmesini öngören teklifler, çoğu olayda salt maliyet-fayda açısından makul bir çözüm sunabilir. Ancak bu yola gidilecekse, ödeme öncesinde yazılı bir ibra alınması zorunludur: geçmiş kullanıma ilişkin her türlü cezai şikayet ve hukuki talep hakkından kayıtsız şartsız feragat edildiğini hak sahibi tüzel kişiyi bağlayacak biçimde ve yetkili imzayla ortaya koyan bir belge gerekir. Ödeme sırasında otomatik olarak uygulanan bir indirim kodu, bu nitelikte bir ibra yerine geçmez.

Tespit Nasıl Yapılıyor?

Bu bildirimlerde çoğunlukla cihazın MAC adresine ve yazılımın üretici sunucularına gönderdiği telemetri kayıtlarına dayanılmaktadır. Hukuki değerlendirmede iki ayrı sorun ortaya çıkar. Birincisi ispat sorunudur. Bir MAC adresi tek başına belirli bir kişiyi göstermez; söz konusu cihazı bildirimin muhatabına bağlayan zincirin ortaya konması gerekir. Kurulum tarihinin, sürümün ve kullanım kapsamının kesin biçimde tespiti ise ancak usulüne uygun bir arama ve elkoyma kararına dayalı adli bilişim incelemesiyle mümkündür.

Şirketler Bakımından Sorumluluk ve Uyum Önerileri

İhlal bir işletme bünyesindeki cihazda gerçekleşmişse tablo ağırlaşır. Türk Ceza Kanunu’nun 20. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tüzel kişilere ceza verilemez; ancak fiili işleyen gerçek kişiler hakkında cezai sorumluluk doğar ve tüzel kişi, mali haklara tecavüz nedeniyle ileri sürülecek bedel taleplerinin muhatabı olur. Ayrıca cihazlara elkonulması, işletmenin faaliyetini fiilen aksatabilir.

Bu riski önlemek için asgari düzeyde şu adımlar önerilir:

•      Kullanılan tüm yazılımların lisans envanterinin çıkarılması ve lisans belgelerinin merkezî olarak saklanması.

•      Çalışanların şirket cihazlarına yazılım kurma yetkisinin teknik olarak sınırlandırılması.

•      Yazılım kullanımına ilişkin iç yönergenin hazırlanması ve iş sözleşmelerine ya da işyeri yönetmeliğine bağlanması.

•      Ücretsiz veya eğitim sürümlerinin ticari işlerde kullanılmasının yasaklanması; bu sürümlerin lisans koşullarının düzenli olarak gözden geçirilmesi.

Sonuç

Lisanssız yazılım kurulumu, ticari amaç bulunmasa dahi Türk hukukunda suç oluşturmakta ve ayrıca rayiç bedelin üç katına varan bir tazminat talebine zemin hazırlamaktadır. Buna karşılık her bildirim, kaçınılmaz bir mahkûmiyet veya yüksek tutarlı bir ödeme anlamına gelmez. Suçun şikâyete bağlı olması ve altı aylık süreye tâbi bulunması, hak sahipliğinin usulüne uygun belgelendirilmesi zorunluluğu, delilin elde ediliş yönteminin hukuka uygunluğu ve tazminata esas bedelin hangi lisans tipine göre belirleneceği, savunma bakımından ciddi imkânlar sunar.

Bu nedenle böyle bir bildirim alındığında atılacak ilk adım, karşı tarafla doğrudan yazışmaya girmek değil dosyanın hukuki ve teknik yönlerini birlikte değerlendirerek bir strateji belirlemektir. Verilecek ilk cevabın içeriği, sürecin bundan sonraki seyrini belirleyen en önemli unsurdur.

Bu bilgi genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki tavsiye yerine geçmez.