İmza İncelemesi Nedir? Mahkemeden Nasıl Talep Edilir, Kim Yapar?

Bir senedin, sözleşmenin veya kefaletnamenin altındaki imzanın size ait olmadığını düşünüyorsanız ya da karşı taraf belgedeki imzayı inkâr ediyorsa, uyuşmazlığın çözümü çoğu zaman imza incelemesi ile mümkün olur. Bu yazıda imza incelemesinin ne olduğunu, mahkemeden nasıl talep edildiğini ve incelemeyi kimlerin yaptığını açıklıyoruz.

İmza İncelemesi Nedir?

İmza incelemesi, bir belge üzerindeki imzanın gerçekten o kişinin elinden çıkıp çıkmadığının bilimsel yöntemlerle tespit edilmesidir. Uygulamada “adli belge inceleme” veya “grafolojik inceleme” olarak da anılır. İnceleme sırasında imzanın baskı derecesi, eğim, hız, başlangıç-bitiş noktaları, kalem kaldırma alışkanlıkları gibi kişiye özgü yazı karakteristikleri, kişinin gerçek imzalarıyla karşılaştırılır.

Hukuki dayanak temel olarak 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) sahtelik incelemesine ilişkin hükümleridir (özellikle HMK m. 208 ve devamı). Kambiyo senetlerine dayalı icra takiplerinde imzaya itiraz ise 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 170 kapsamında icra mahkemesinde incelenir.

İmza İncelemesi Hangi Durumlarda Gündeme Gelir?

•     Sahte imza iddiası: Senet, bono, çek, kira sözleşmesi veya kefalet gibi belgelerdeki imzanın kişiye ait olmadığı ileri sürüldüğünde,

•     İmzaya itiraz: Kambiyo senedine dayalı icra takibinde borçlunun süresi içinde imzayı inkar etmesi halinde,

•     Miras uyuşmazlıklarında vasiyetname veya muvafakat belgelerindeki imzaların tartışmalı olması halinde,

•     İş hukukunda ibraname, istifa dilekçesi veya bordro imzalarının işçiye ait olup olmadığının tartışıldığı davalarda.

Mahkemeden İmza İncelemesi Nasıl Talep Edilir?

İmza incelemesi, görülmekte olan davada dilekçe ile talep edilir. Uygulamadaki tipik süreç şu şekilde ilerler:

1. İmzanın inkârı veya sahtelik iddiasının ileri sürülmesi: Belgedeki imzanın kendisine ait olmadığını iddia eden taraf, bunu cevap dilekçesinde, itiraz dilekçesinde veya yargılamanın ilgili aşamasında açıkça beyan eder. Kambiyo takiplerinde imzaya itirazın kanuni süre içinde icra mahkemesine yapılması gerektiği unutulmamalıdır.

2. Mukayeseye esas belgelerin toplanması: Mahkeme, karşılaştırmaya elverişli gerçek imza örneklerini toplar. Bunlar; nüfus müdürlüğü ve noter kayıtları, banka imza sirküleri, tapu işlem belgeleri, kamu kurumlarındaki başvuru evrakı gibi uyuşmazlık tarihine yakın döneme ait ve aidiyeti tartışmasız belgelerdir.

3. Huzurda imza ve yazı örneği alınması: Mahkeme, gerektiğinde ilgili kişiyi duruşmaya çağırarak hâkim huzurunda imza attırır ve yazı yazdırır. Bu örnekler de karşılaştırma materyali olarak dosyaya eklenir.

4. Bilirkişi incelemesi: Dosya, inceleme için uzman bilirkişiye veya ilgili kuruma gönderilir. İnceleme sonunda düzenlenen rapor taraflara tebliğ edilir; taraflar rapora karşı itiraz ve ek rapor talep etme hakkına sahiptir.

Önemli bir nokta: İnceleme mutlaka belgenin aslı üzerinden yapılmalıdır. Fotokopi üzerinden yapılan incelemeler, kalem baskısı ve mürekkep akışı gibi kritik unsurlar değerlendirilemediği için sağlıklı sonuç vermez ve Yargıtay uygulamasında yeterli kabul edilmemektedir.

İmza İncelemesini Kim Yapar?

İmza incelemesi hâkim tarafından değil, uzman bilirkişiler tarafından yapılır. Uygulamada inceleme şu merciler eliyle yürütülmektedir:

•     Adli Tıp Kurumu (adli belge inceleme birimleri),

•     Emniyet Genel Müdürlüğü ve Jandarma Genel Komutanlığı kriminal laboratuvarları,

•     Bölge adliye mahkemeleri bilirkişilik listelerine kayıtlı, adli belge inceleme alanında uzman bağımsız bilirkişiler (grafoloji ve sahtecilik inceleme uzmanları).

Mahkeme hangi mercie başvurulacağını takdir eder; taraflar da belirli bir kurumdan rapor alınmasını talep edebilir. Raporlar arasında çelişki bulunması hâlinde çelişkinin giderilmesi için yeni veya ek inceleme yaptırılması gerekir.

İnceleme Sonucu Davayı Nasıl Etkiler?

Bilirkişi raporunda imzanın ilgili kişiye ait olmadığı tespit edilirse belge, o kişi yönünden hüküm doğurmaz; buna dayalı icra takibi durdurulabilir veya iptal edilebilir. İmzanın sahteliğinin kasıtlı olarak gerçekleştirildiğinin anlaşılması hâlinde ayrıca 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu kapsamında belgede sahtecilik suçları yönünden cezai süreç gündeme gelebilir. Buna karşılık imzaya haksız yere itiraz edildiğinin anlaşılması hlinde itiraz eden aleyhine tazminat ve para cezası yaptırımları uygulanabilir (İİK m. 170). Bu nedenle imzaya itiraz kararı, mutlaka hukuki değerlendirme yapılarak verilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

İmza incelemesi ne kadar sürer?

Süre; mahkemenin iş yoğunluğuna, mukayese belgelerinin toplanma hızına ve incelemeyi yapan kuruma göre değişir. Uygulamada birkaç ay sürebilmektedir.

Fotokopi belge üzerinden imza incelemesi yapılır mı?

Sağlıklı bir inceleme için belge aslı gereklidir. Fotokopi üzerinden yapılan tespitler kesin sonuç vermez ve genellikle hükme esas alınmaz.

İmza incelemesi masraflarını kim öder?

Bilirkişi ücreti ve inceleme giderleri, kural olarak incelemeyi talep eden tarafça avans olarak yatırılır; dava sonunda haksız çıkan tarafa yükletilir.

İcra takibinde imzaya itiraz süresi nedir?

Kambiyo senetlerine özgü takipte imzaya itirazın ödeme emrinin tebliğinden itibaren kanuni süre içinde (İİK m. 168-170 kapsamında beş gün) icra mahkemesine yapılması gerekir. Sürenin kaçırılması hak kaybına yol açabileceğinden vakit kaybetmeden avukata danışılmalıdır.

Bilirkişi raporuna itiraz edilebilir mi?

Evet. Rapor taraflara tebliğ edildikten sonra süresi içinde itiraz edilebilir, ek rapor veya yeni bilirkişi incelemesi talep edilebilir.

İmza incelemesi ve imzaya itiraz süreçleri, süre ve usul kurallarına sıkı biçimde bağlıdır. Somut durumunuza ilişkin hukuki destek için büromuzla iletişime geçebilirsiniz.